6ο & 7o μάθημα

Από ποιόν χώρο συλλέγουμε τα ερευνητικά δεδομένα I

 Στο παράδειγμά μας ο ερευνητής κινείται στο επίπεδο της Β’ Δημοτικού. Για να συνδέσει την αναγνωστική ικανότητα με τον τόπο του σχολείου και το είδος του σχολείου όπως και με τα επαγγέλματα του πατέρα, θα πρέπει να αναζητήσει υποκείμενα ως εξής:

- Να διαχωρίσει τις περιοχές.
- Να διαχωρίσει τα είδη των σχολείων.
- Να διαχωρίσει και τα είδη των επαγγελμάτων.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση ο ερευνητής περιορίστηκε στη Λήμνο, σε σχολεία, μονοθέσια, ολιγοθέσια και πολυθέσια και διαφορετικά επαγγέλματα. Χρησιμοποιεί τα αποτελέσματα από την Αθήνα των συγγραφέων του τεστ.

Κατηγοριοποιεί τα επαγγέλματα σε 3 κατηγορίες. Ομάδα Α: αγρότης, εργάτης, ναυτικός, Ομάδα Β: Ειδικευμένος εργάτης, Ελεύθερος επαγγελματίας και Ομάδα Γ: Δ.Υ. και Επαγγελματίας Πτυχιούχος. Επισημαίνεται ότι στην περιοχή εμφανίζεται μεγάλος αριθμός στρατιωτικών, ομάδα Γ.

Από ποιόν χώρο συλλέγουμε τα ερευνητικά δεδομένα ΙΙ.

Το σύνολο των πιθανών υποκειμένων από τα οποία συγκεντρώνουμε τα ερευνητικά στοιχεία ονομάζεται πληθυσμός.

Τρία είδη ερευνών.

Ι. Η Απογραφική Έρευνα. H έρευνα αυτή εξετάζει όλο τον πληθυσμό.
 ΙΙ. Η Μελέτη Περίπτωσης ή Περιπτώσεων. H έρευνα αυτή εξετάζει ένα άτομο, μια ομάδα, μια μονάδα γενικά από τον πληθυσμό.
ΙΙΙ. Η Δειγματοληπτική Έρευνα. H έρευνα αυτή εξετάζει ένα μέρος του πληθυσμού, ένα δείγμα που επιλέγεται με διάφορες διαδικασίες. Το δείγμα αυτό πρέπει γενικά να είναι αντιπροσωπευτικό, δηλαδή να περιλαμβάνει όλα τα χαρακτηριστικά του αρχικού πληθυσμού, τουλάχιστον ως προς τα στοιχεία που μας ενδιαφέρουν.

            •          Απλή Tυχαία Δειγματοληψία
            •          Kατά Στρώματα Tυχαία
            •          Kατά Επίπεδα Tυχαία
            •          Συστηματική Δειγματοληψία
            •          Επιφανειακή Δειγματοληψία
            •          Εμπειρική- Συμπτωματική Δειγματοληψία           

O αριθμός του δείγματος γενικά εξαρτάται από

- την επιδιωκόμενη ακρίβεια,
- τα χαρακτηριστικά του πληθυσμού και
- τη μέθοδο που ακολουθούμε.

Με τι μέσα συλλέγουμε τα στοιχεία;

 Τέσσερις κατηγορίες ανάλογα με το είδος των δεδομένων.

- Μέσα μέτρησης φυσικών μεγεθών.
- Μέσα συλλογής απόψεων, στάσεων, γνωμών, κλπ.
- Μέσα μέτρησης ικανοτήτων, γνώσεων, δεξιοτήτων, στοιχείων της προσωπικότητας κλπ.
- Μέσα καταγραφής συμπεριφοράς, επικοινωνίας, αλληλεπίδρασης κλπ.

 Ι. Μηχανές Μέτρησης (φυσικών μεγεθών)

Για τη μέτρηση φυσικών μεγεθών

- Xρονόμετρα για χρόνο δράσης ή αντίδρασης.
- H/Y και φωτογραφικές μηχανές για κινήσεις κλπ.
- Μηχανές μέτρησης της έντασης του ήχου, του φωτός κλπ.

ΙΙ. Μέσα συλλογής απόψεων, στάσεων, γνωμών, κλπ.

 Α.         Ερωτηματολόγιο

Το ερωτηματολόγιο αποτελεί ένα σύνολο γραπτών ερωτήσεων με τις οποίες ο ερευνητής απευθύνεται ομοιόμορφα στα υποκείμενο για τη συλλογή ερευνητικών πληροφοριών που σχετίζονται με την άποψή, τη γνώμη τους ή την αντίληψή τους για ένα πρόβλημα ή ένα θέμα.

Τα βασικά του χαρακτηριστικά είναι:

- Η ομοιομορφία των ερωτήσεων.
- Η έκταση και η ποικιλία των πληροφοριών που προσφέρει.
- Η έκταση και η ποικιλία των ερωτούμενων που καλύπτει.
- Η ελεύθερη και ανώνυμη έκφραση των υποκειμένων.
- Η δυνατότητα απόκτησης πληροφοριών για μη παρατηρήσιμα χαρακτηριστικά (απόψεις και συναισθήματα).
- Το μικρό κόστος δαπάνης (σε χρήμα και χρόνο)

Οι περιορισμοί κατά τη χρήση του είναι:

- Η απώλεια των λεπτομερειών και του βάθους της πληροφορίας.
- Η έλλειψη ελέγχου της ακρίβειας των απαντήσεων.
- Η έλλειψη ελέγχου της ειλικρίνειας των ερωτηθέντων.
- Η υποκειμενικότητα των ερωτηθέντων στην κατανόηση των ερωτήσεων.
- Οι απώλειες στο δείγμα.

Τύποι ερωτήσεων:

> Kλειστές ή προκωδικοποιημένες ερωτήσεις:

Kωδικοποίηση ονομάζεται η αντιστοίχηση απαντήσεων με αριθμούς που χρησιμοποιούνται στη στατιστική επεξεργασία.

> Ανοικτές ή μετακωδικοποημένες ερωτήσεις.

Είδη απαντήσεων

Μονολεκτικές και κυρίως διαζευκτικές (διχοτομική κλίμακα)

> Με λέξεις που βρίσκονται μέσα στην ερώτηση.

> Με λίστα απαντήσεων:      
             - πολλαπλής επιλογής
            - ιεραρχικής επιλογής (ταξινόμησης, βαθμού συμφωνίας, χαρακτηρισμού)
(τακτική κλίμακα, κατάταξης από το θετικό στο αρνητικό ή διαστημική κλίμακα).

Κατασκευή ενός ερωτηματολόγιου

1. Εξετάζεται αν τα δεδομένα που θέλουμε να συλλέξουμε μπορούν να αποκτηθούν από ένα ερωτηματολόγιο.
2. Αναπτύσσονται οι άξονες των ερευνητικών ερωτήσεων με βάση τις έννοιες και τις διαστάσεις τους.
3. Σχηματίζονται οι ερευνητικές ερωτήσεις.
4. Δομείται το πιθανό ερωτηματολόγιο.
5. Εξετάζεται αν οι ερωτηθέντες θα καταλάβουν τις ερωτήσεις και αν μπορούν  να τις απαντήσουν.
6. Δοκιμάζεται το ερωτηματολόγιο πιλοτικά και γίνονται διορθώσεις.
 

 Είδη ερωτήσεων και απαντήσεων σε ένα ερωτηματολόγιο.

* Σε ποια περιοχή της εκπαίδευσης θα θέλατε να κάνετε μια εκπαιδευτική έρευνα; (βαθμολογείστε από 1 ως 5).

            Κοινωνιολογία, ψυχοπαιδαγωγική, Ψυχολογία, Διδακτική γλώσσας, Νέες Τεχνολογίες, Ειδική Αγωγή.
 

 * Πώς θα χαρακτηρίζατε τον καθηγητή σας (βάλτε ένα Χ σε μία από τις 5 θέσεις κάθε σειράς)

                     Αγενής  ___ ___ ___ ___ ___ ___ ___  Ευγενής
                     Ψυχρός ___ ___ ___ ___ ___ ___ ___  Θερμός
              Δυσνόητος  ___ ___ ___ ___ ___ ___ ___ Κατανοητός
  Μη συνεργάσιμος ___ ___ ___ ___ ___ ___ ___ Συνεργάσιμος
Μη επικοινωνιακός ___ ___ ___ ___ ___ ___ ___ Επικοινωνιακός

(Κλίμακα σημασιολογικής διαφοροποίησης, 7βαθμη, Osgood et al, 1957)

 * Ποια είναι η γνώμη σας για τα νέα συνταξιοδοτικά μέτρα;

Συμφωνώ απόλυτα, συμφωνώ, δεν ξέρω, διαφωνώ, διαφωνώ απόλυτα
(Κλίμακα Liκert, 1932, 5βαθμη).

Β. Συνέντευξη (προσωπική ή τηλεφωνική)

Η συνέντευξη είναι μια άμεση μορφή επικοινωνίας όπου ο ερευνητής μέσω προκαθορισμένων ερωτήσεων συλλέγει πληροφορίες σχετικές με ένα συγκεκριμένο αντικείμενο.

Τα βασικά χαρακτηριστικά της συνέντευξης:

- Καταγραφή και άλλων στοιχείων εκτός από τις απαντήσεις (εκφράσεις, χειρονομίες, ύφος, συναισθήματα).
- Δυνατότητα συζήτησης, παρέμβασης και αποκάλυψης.
- Υψηλό βαθμός συμμετοχής των ερωτούμενων.

Οι περιορισμοί είναι:

- Χρονοβόρα διαδικασία με μικρό αριθμό υποκειμένων.
- Δυσκολία στην κωδικοποίηση των απαντήσεων.
- Πιθανότητα αντιδράσεων και αρνήσεων.
- Υποκειμενικότητα του συνεντευκτή.

 Μια συνέντευξη μπορεί να είναι:

> Διευθυνόμενη ή δομημένη
> Hμιδομημένη
> Ελεύθερη

 Η τεχνική και τα χαρακτηριστικά των ερωτήσεων είναι αντίστοιχα με το ερωτηματολόγιο

 Η καταγραφή των απαντήσεων πραγματοποιείται με μαγνητόφωνο ή video.

Μετά από κάθε συνέντευξη πραγματοποιείται η απομαγνητοφώνηση και η μεταγραφή.

ΙΙΙ. Μέσα μέτρησης ικανοτήτων, γνώσεων, κλπ.

 Tεστ

Το τεστ είναι μια ορισμένη δοκιμασία που συνίσταται στην εκτέλεση κάποιου έργου, ταυτόσημου για όλα τα υποκείμενα, με ακριβή τεχνική εκτίμησης της επιτυχίας και αριθμητικής βαθμολόγησης.

 Τα βασικά χαρακτηριστικά ενός τεστ:

- Γρήγορο μέσο συλλογής πληροφοριών.
- Αντικειμενικές πληροφορίες.

Οι περιορισμοί ενός τεστ:

- Μονοδιάστατη προσέγγιση.
- Δεν εξασφαλίζει την αναγκαία εγκυρότητα.
 

Ένα τεστ χαρακτηρίζεται από:

- Τυποποίηση.
- Στάθμιση.
- Αξιοπιστία.
- Εγκυρότητα

 H στάθμιση ενός τεστ είναι η συστηματική βαθμολόγηση του προτεινόμενου έργου και η σύγκριση της βαθμολογίας με ένα γνώμονα που δίνει την κατάταξη του υποκειμένου σε μια κατηγορία.

 Το αντικείμενο των τεστ είναι συνήθως:

- Η νοημοσύνη
- Οι ειδικές ικανότητες
- Στοιχεία της προσωπικότητας
- Αξιολόγηση γνώσεων

 Μέθοδοι σε ένα τεστ:

- Προτείνονται ασκήσεις.
- Υποβάλλονται ερωτήσεις.
- Χρησιμοποιούνται προβολικές δοκιμασίες

 Τα τεστ κατηγοριοποιούνται ως προς

- τη δράση των υποκειμένων (χειρισμός εργαλείων, χαρτί-μολύβι, προφορικό),
- τον αριθμό των υποκειμένων (ατομικά, ομαδικά),
- το χρόνο δράσης (ορισμένος, απεριόριστος)
- την ύπαρξη γνωμόνων σύγκρισης (σταθισμένα, αστάθμητα),

 H αξιοπιστία στη μέτρηση εξασφαλίζεται:

- Με εξέταση και επανεξέταση των ίδιων υποκειμένων.
- Με εξέταση των υποκειμένων με δύο τύπος τεστ .
- Με χωρισμό του τεστ σε δύο μέση.

 Κατασκευή ενός test

1. Εξετάζεται αν τα δεδομένα που θέλουμε να συλλέξουμε μπορούν να αποκτηθούν από ένα τεστ.
2. Αναπτύσσονται οι άξονες του τεστ με βάση την ανάλυση της θεματικής ενότητας που εξετάζεται και τις διαστάσεις των εννοιών της έρευνας.
3. Σχηματίζονται οι προτεινόμενες δοκιμασίες.
4. Δομείται το πιθανό τεστ.
5. Εξετάζεται αν οι εξεταζόμενοι θα καταλάβουν τις δοκιμασίες και πως θα τις αντιμετωπίσουν.
6. Δοκιμάζεται το τεστ πιλοτικά και γίνονται διορθώσεις.

ΙV. Μέσα συλλογής υλικού συμπεριφορών ή επικοινωνίας

 Παρατήρηση

Η παρατήρηση αποτελεί μία διαδικασία κατά την οποία παρατηρούμε και καταγράφουμε συγκεκριμένα στοιχεία με βάση ένα σαφές σχέδιο, συνήθως συνδιαλέξεις, κινήσεις, εκφράσεις, δραστηριότητες, στάσεις, συμπεριφορές.

 Τα βασικά χαρακτηριστικά της παρατήρησης είναι:

- Η καταγραφή και μη λεκτικών στοιχείων.
- Η αμεσότητα επαφής με το παρατηρούμενο φαινόμενο.
- Η συλλογή στοιχείων για τα χαρακτηριστικά ατόμων και ομάδων.

Οι περιορισμοί είναι:

- Αποτελεί δύσκολη και χρονοβόρα διαδικασία.
- Χαρακτηρίζεται από υποκειμενικότητα.
- Δίνει δυνατότητες αλλοίωσης ή απώλειας στοιχείων.

 Αντικείμενο παρατήρησης θεωρείται το άτομο (υποκείμενο), οι σχέσεις υποκειμένων, οι σχέσεις υποκειμένου και κατάστασης.

 Τα είδη της παρατήρησης

> Ελεύθερη.
> Συστηματική.
> Εθνογραφική ονομάζεται η ερευνητική τεχνική άμεσης παρατήρησης της ανθρώπινης συμπεριφοράς και αλληλεπίδρασης σε φυσικές διατάξεις, με σκοπό την ανάδειξη και περιγραφή της κουλτούρας σε μία διαδικασία.

 Ως μέσα καταγραφής σε μία παρατήρηση χρησιμοποιούνται το μαγνητόφωνο,  το Video και τα φύλλα (κλείδα) παρατήρησης ή συνδυασμός από τα παραπάνω μέσα. Η ανάπτυξη μιας κλείδας παρατήρησης αποτελεί μια σημαντική φάση στην μεθοδολογική οργάνωση της παρατήρησης, καθώς οριοθετεί και κωδικοποιεί τα στοιχεία που ενδιαφέρουν για παρατήρηση.

 Καταστάσεις παρατήρησης:

- O παρατηρητής είναι έξω από τα δρώμενα.
- O παρατηρητής είναι μέσα στα δρώμενα.
- O παρατηρητής είναι μέσα στα δρώμενα της παρατήρησης και αποτελεί στοιχείο της.

 Η εγκυρότητα μιας παρατήρησης εξασφαλίζεται με 

- Χρήση οργάνων παρατήρησης.
- Τη χρήση περισσοτέρων τους ενός παρατηρητών.
- Την κατάτμηση του φαινομένου.

 Κατασκευή ενός φύλλου Παρατήρησης

1. Εξετάζεται αν τα δεδομένα που θέλουμε να συλλέξουμε μπορούν να αποκτηθούν από παρατήρηση.
2. Καταγράφονται τα στοιχεία που ζητείται να παρατηρηθούν με βάση τις διαστάσεις των εννοιών της έρευνας και τους δείκτες.
3. Δομείται ένα πιθανό φύλλο παρατήρησης.
4. Εξετάζεται αν το υπό παρατήρηση φαινόμενο καλύπτει τους άξονες του φύλλου παρατήρησης.
5. Δοκιμάζεται το φύλλο παρατήρησης πιλοτικά και γίνονται διορθώσεις.

 Χρόνος συλλογής των δεδομένων

Στις φυσικές έρευνες ο χρόνος συλλογής των δεδομένων δημιουργεί δύο διαφορετικές κατηγορίες ερευνών.

 > Εξελικτική ονομάζεται μια έρευνα όταν η συλλογή στοιχείων στηρίζεται στην αναζήτηση εξέλιξης των τιμών των μεταβλητών, μέσα σε μία διάρκεια χρόνου.

> Εx post facto (μετά το γεγονός, εκ των υστέρων) ονομάζεται μια έρευνα που δίνει σχέσεις ή εξαρτήσεις των μεταβλητών των οποίων οι τιμές προέκυψαν ανεξάρτητα από τον ερευνητή μετά την ολοκλήρωση κάποιων διαδικασιών (οι μεταβλητές είναι γενικά ανεξάρτητες μεταβλητές).

Βήμα 6^ο: Οργάνωση των δεδομένων

 Τα δεδομένα που έχουν συλλεχθεί περιγράφονται, συνενώνονται και  μελετώνται οι μεταξύ τους σχέσεις, πάντα αναφορικά με την αρχική ερώτηση και την υπόθεση.

- Οργανώνονται σε απλούς πίνακες και δίνονται περιγραφικά στοιχεία.
- Οργανώνονται σε διπλούς πίνακες και αναλύονται οι σχέσεις.
- Αναλύονται με πιο περίπλοκους στατιστικούς τρόπους.

 > Οι περιγραφικές ή διερευνητικές έρευνες αναζητούν τις τιμές των μεταβλητών, οι οποίες είναι γενικά ανεξάρτητες και παρουσιάζονται σε απλούς οι διπλούς πίνακες με στοιχεία περιγραφικής στατιστικής.

> Οι συσχετιστικές (συναφειακές) έρευνες αναζητούν τις σχέσεις των μεταβλητών όταν αυτές είναι γενικά ανεξάρτητες.

H συσχέτιση είναι ένας στατιστικός δείκτης μελέτης της συμμεταβολής των μεταβλητών για την οποία έχουν εντοπισθεί πολλές τεχνικές εύρεσης, ανάλογα με τα χαρακτηριστικά των μεταβλητών.

Μετά τη συλλογή και την καταγραφή- παρουσίαση των δεδομένων απαιτείται η επεξεργασία που εισάγει τις μορφές ανάλυσης.

Οι βασικές μέθοδοι ανάλυσης είναι: 

1. Η στατιστική ανάλυση
2. Η ανάλυση περιεχομένου
3. Συνδυασμοί των παραπάνω

Στατιστική ανάλυση

 l   Στατιστική είναι η επιστήμη που ασχολείται με μεθόδους συλλογής, οργάνωσης, παρουσίασης, ανάλυσης και ερμηνείας των αριθμητικών δεδομένων μιας έρευνας, όπως επίσης και με την επεξεργασία τους για την εξαγωγή συμπερασμάτων.

l   Η Περιγραφική Στατιστική περιλαμβάνει την παρουσίαση των δεδομένων μιας έρευνας με πίνακες και διαγράμματα, την εκτίμηση των δεικτών του δείγματος (κεντρικής τάσης και διασποράς) και συσχετίσεις.

l   Η Συμπερασματική Στατιστική οδηγεί στην εξαγωγή συμπερασμάτων με θεωρητικά μοντέλα και έλεγχους υποθέσεων.           

 Ανάλυση περιεχομένου (ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ)

 H μέθοδος αποτελεί μέσο “μέτρησης” σε ποιοτικό υλικό και κυρίως κωδικοποίηση, ταξινόμηση και συστηματική ανάλυση στοιχείων επικοινωνίας (προφορικής ή γραπτής), δηλωτικών χαρακτηριστικών, ιδιοτήτων, σχέσεων, στάσεων κλπ.

 α. Αντικείμενο Ανάλυσης

- προφορική λεκτική επικοινωνία
- γραπτή λεκτική επικοινωνία
- μη γλωσσικό υλικό επικοινωνίας (εικόνες, αναπαραστατικό υλικό, κινήσεις, κλπ)

β. Περιεχόμενο Kαταγραφής

- Xαρακτηριστικά του πομπού πχ. πώς λέγεται (λόγος, συναισθήματα, τρόποι, ροή επικοινωνίας).
- Xαρακτηριστικά του μηνύματος (ιδιότητες, μέσα, νόημα) πχ. τι λέγεται (περιεχόμενο, κατεύθυνση, προσανατολισμός, στόχος).
- Xαρακτηριστικά του αποδέκτη πχ. πώς ακούγεται (πώς αντιδρά αυτός που ακούει).
- Αποτέλεσμα επικοινωνίας.

γ. Tρόπος Ανάλυσης

- Προσδιορισμός ενοτήτων ανάλυσης
- Μονάδα μέτρησης των ενοτήτων (πχ. συχνότητα, αριθμός λέξεων κλπ)
- Oργάνωση των ενοτήτων (τυπικά χαρακτηριστικά, σημασιολογικά, νοήματος κλπ.)

 Βήμα 7^ο: Συμπεράσματα

 Τα συμπεράσματα από το παράδειγμα που χρησιμοποιήσαμε

Ο ερευνητής με βάση τα στοιχεία από τους πίνακες και τις συγκρίσεις καταλήγει στα ακόλουθα συμπεράσματα:

–Δεν υπάρχουν σημαντικές διαφορές στην αναγνωστική ικανότητα των παιδιών της Λήμνου και της Αθήνας.

–Δεν υπάρχουν σημαντικές διαφορές στην αναγνωστική ικανότητα των αγοριών και των κοριτσιών.

–Υπάρχουν όμως σημαντικές διαφορές ανάμεσα στα σχολεία (ολιγοθέσια, μονοθέσια και πολυθέσια).

–Το επάγγελμα των γονέων και ο αριθμός ατόμων στην οικογένεια συσχετίζονται σημαντικά με την αναγνωστική ικανότητα.

Με τα συμπεράσματα αυτά επιβεβαιώνεται η υπόθεση της έρευνας.

Γενικά

Στα συμπεράσματα μιας έρευνας συνοψίζονται τα ευρήματα της έρευνας, επιβεβαιώνεται με αυτά η ερευνητική υπόθεση και προβάλλονται συμπεράσματα που πρέπει γενικά να αναδεικνύουν:

- νέα στοιχεία για το αντικείμενο ανάλυσης (πιο πολλά ή διαφορετικά)
- νέες θεωρητικές γνώσεις
- εφαρμογές και πιθανές μελλοντικές έρευνες

 Αποφεύγονται υπερβολικές γενικεύσεις, προβάλλονται συμπεράσματα ή θέματα προς συζήτηση που τεκμηριώνονται από τα ευρήματα.