4ο & 5ο μάθημα

Οι έννοιες ορίζονται, έχουν διαστάσεις και μετρώνται με δείκτες.

Εννοιολογικοί είναι οι ορισμοί που προσδιορίζονται από την επιστήμη με την οποία ασχολούμαστε (επιστημονικοί ορισμοί) και παραπέμπουν σε θεωρητικά κείμενα.
 

«Στάση είναι η εκμαθημένη προδιάθεση για απόκριση σε κάποια είδη ερεθισμάτων με ορισμένα είδη αποκρίσεων (συναισθηματικές, γνωστικές και συμπεριφορικές)».

«Η αυτό-εικόνα είναι ένα σύνολο από γνώσεις, πεποιθήσεις, αντιλήψεις και συναισθήματα που έχει ένα άτομο για τον εαυτό του»

«Οι Πιθανοί εαυτοί ορίζονται ως ένα σύστημα συναισθηματικών και γνωστικών δομών το οποίο αντιπροσωπεύει τους στόχους, τις ελπίδες και τους φόβους ενός ατόμου σε τομείς που είναι σημαντικοί για τον αυτοπροσδιορισμό του».

Λειτουργικοί είναι οι ορισμοί που παραθέτει ο ερευνητής για έννοιες που θα  χρησιμοποιήσει στην έρευνά του.

«Αναγνωστική Ικανότητα» είναι η ικανότητα του ατόμου να διαβάζει με άνεση, να μην κάνει λάθη και να κατανοεί αυτό που διαβάζει.»

«Ικανοποιητική επαγγελματική αποκατάσταση» είναι η άμεση εύρεση εργασίας με μονιμότητα, ικανοποιητικές οικονομικές απολαβές, κοινωνικό κύρος και δυνατότητα ανέλιξης».

«Ευτυχία είναι ο βαθμός συμφωνίας ανάμεσα σε αυτό που έχεις και αυτό που επιθυμείς».

Συχνά για τη δημιουργία ενός λειτουργικού ορισμού χρησιμοποιείται ως βάση ένας σημασιολογικός ορισμός που είναι ο ορισμός που αποδίδει την συνήθη σημασία των εννοιών και παραπέμπει σε λεξικά.

Σημασιολογικός:

     «Ως πειθαρχία προσδιορίζεται η υπακοή σε κανόνες που ρυθμίζουν τη συμπεριφορά και τη δράση των ατόμων ενός συνόλου και εξασφαλίζουν την τάξη».
 

Λειτουργικός:

     «Ως πειθαρχία ορίζεται η συμπεριφορά του μαθητή που δεν διαταράσσει την τάξη, εκτελεί τα προτεινόμενα έργα και υπακούει στους κανόνες της σχολικής τάξης».         

     Οι σημασιολογικοί ορισμοί μας βοηθούν να δημιουργήσουμε τους λειτουργικούς ορισμούς.

     Γιατί είναι απαραίτητος ένας ορισμός;

Γιατί δηλώνει τη σημασία και το περιεχόμενο που δίνει ο ερευνητής στους όρους που χρησιμοποιεί.

Γιατί προσδιορίζει το είδος των ερευνητικών δεδομένων που θα συλλεχθούν.

     Δείκτης είναι ο τρόπος με τον οποίο θα «μετρηθεί» κάθε διάσταση της έννοιας.         

     Παράδειγμα

     Λειτουργικός Ορισμός       

Μη λεκτική συμπεριφορά θεωρείται η αντίδραση (θετική, αρνητική ή ουδέτερη) σε ερεθίσματα από το μαθητή (ερώτηση, απάντηση, παρατήρηση-σχόλιο, διατάραξη της τάξης) που εκφράζεται με έκφραση προσώπου ή χειρονομία.

Ικανότητα αποκωδικοποίησης της θεωρείται η ικανότητα εύρεσης του ορθού της μη λεκτικής έκφρασης.

 

     Με ποιόν τρόπο (δείκτη) θα ελέγξουμε αυτή την ικανότητα;

    

     Παράδειγμα

     Ζητάμε από τους μαθητές να ερμηνεύσουν μια μη λεκτική αντίδραση του δασκάλου τους και ελέγχουμε το σωστό ή λάθος της απάντησής τους.

     Τι είδους μη λεκτική αντίδραση;

     Σε αυτό το ερώτημα μας καθοδηγεί ο ορισμός:

Θετική, αρνητική ή ουδέτερη

Με έκφραση ή χειρονομία

Σε ερώτηση, απάντηση, σχόλιο ή φασαρία του μαθητή

Στο σχεδιασμό μιας έρευνας καλούμαστε να απαντήσουμε σε 3 ερωτήματα:

Τι στοιχεία συλλέγουμε;

Από ποιόν χώρο τα συλλέγουμε;

Με τι μέσα τα συλλέγουμε;

Τα στοιχεία που συλλέγουμε προσδιορίζονται από τους δείκτες.

 

Παράδειγμα

     Στο παράδειγμα της αναγνωστικής ικανότητας, το ερευνητικό μοντέλο στηρίζεται

στην καταγραφή της αναγνωστικής ικανότητας

στην καταγραφή των κοινωνικών και σχολικών στοιχείων

τη σύγκριση της αναγνωστικής ικανότητας με τους κοινωνικούς και σχολικούς παράγοντες.

 

     Τα στοιχεία που συλλέγουμε με ένα τεστ, προσδιορίζονται από τους δείκτες.

Για την ταχύτητα ανάγνωσης μετράμε το

     χρόνο ανάγνωσης (κλίμακα: από 10 sec και βήμα ανά 5 sec)
 

Για τα λάθη ανάγνωσης μετράμε τον

     αριθμό των λαθών (κλίμακα: από 0 λάθη και βήμα 1 λάθος)

Για την κατανόηση από την ανάγνωση μετράμε το

     βαθμό κατανόησης του κειμένου που συντίθεται από 4 ερωτήσεις με σωστό ή λάθος (κλίμακα: σωστό, μερικά σωστό, λάθος)

Για τους κοινωνικούς παράγοντες καταγράφουμε τον:

     τόπο κατοικίας (κλίμακα: Αθήνα, Λήμνος)
 

     επάγγελμα πατέρα (κλίμακα: ομάδα Α, Β και Γ)

     (Ομάδα Α: αγρότης, εργάτης, ναυτικός, Ομάδα Β: Ειδικευμένος εργάτης, Ελεύθερος επαγγελματίας και Ομάδα Γ: Δ.Υ. και Επαγγελματίας Πτυχιούχος)

 

Για τους σχολικούς παράγοντες καταγράφουμε τον:

     τύπο για του σχολείου (κλίμακα: μονοθέσιο, ολιγοθέσιο και πολυθέσιο)

 

     Τα στοιχεία που καταγράφουμε μας παραπέμπουν στις μεταβλητές

Παράδειγμα

     Ας δούμε ένα ερωτηματολόγιο.

Σε ένα ερωτηματολόγιο υπάρχουν ερωτήσεις, τις οποίες καταγράφουμε όπως φαίνεται παρακάτω.

     Τα στοιχεία που καταγράφουμε είναι οι μεταβλητές της έρευνας

Οι έννοιες και οι δείκτες τους προσδιορίζουν τις μεταβλητές δηλαδή τα στοιχεία, τα χαρακτηριστικά, τις ιδιότητες κλπ. που μεταβάλλονται στα διαφορετικά «υποκείμενα» που εξετάζουμε, κάτω από ορισμένες συνθήκες ή σε διαφορετικούς πληθυσμούς.

 

Οι μεταβλητές μας επιτρέπουν να κάνουμε μετρήσεις. Η μέτρηση στη ερευνητική διαδικασία παίρνει μια ευρύτερη σημασία και ορίζεται ως η αντιστοίχηση των μεταβλητών με ένα αριθμό ή μία λέξη.

 

Oι μεταβλητές είναι ποσοτικές και ποιοτικές

Ποσοτικές είναι οι μεταβλητές που παίρνουν αριθμητικές τιμές
 

     - διακεκριμένες ακέραιες

π.χ. αριθμός παιδιών σε οικογένεια, τιμές 1, 2, 3,...,

     -συνεχείς σε ένα διάστημα,

π.χ. ύψος υποκειμένων, με τιμές από 1, 55 μέχρι 1,85 m.
 

Ποιοτικές είναι οι μεταβλητές που παίρνουν ονομαστικές ή άλλες τιμές και περιγράφουν ποιοτικά χαρακτηριστικά,

π.χ. φύλο, μορφωτικό επίπεδο, μέθοδο διδασκαλίας.

 

     Κλίμακες μέτρησης

Κάθε μεταβλητή παίρνει μία τιμή από μία κλίμακα.

     Για τις ποιοτικές:

Μία κλίμακα ονομάζεται ονομαστική, αν στην μεταβλητή αντιστοιχούν ονομαστικές τιμές.

Μία κλίμακα ονομάζεται τακτική, αν οι τιμές τις μεταβλητής μπορούν να διαταχθούν.

 

     Για τις ποσοτικές

Μια κλίμακα ονομάζεται διαστημική, αν ανάμεσα στις τιμές οι αποστάσεις είναι ίσες

Μια κλίμακα ονομάζεται αναλογική, αν εκτός από τις ίσες αποστάσεις ανάμεσα στις τιμές ισχύει η αναλογία.

 

     Παραδείγματα

     Ποιοτικών

Διδακτική μέθοδος, φύλο, επάγγελμα         ==> Ονομαστική κλίμακα
 

Βαθμός κατανόησης (Κλίμακα: πολύ, αρκετά, μέτρια, λίγο)     ==>Τακτική κλίμακα
 

Προτίμηση σε μάθημα, προσωπικά ενδιαφέροντα     ==>     Ονομαστική κλίμακα
 

Μορφωτικό επίπεδο, Συμφωνία- διαφωνία σε ερώτημα     ==>    Τακτική κλίμακα

     Ποσοτικών

Σχολική επίδοση, νοητικό πηλίκο, βαθμός πτυχίου     ==>     Διαστημική κλίμακα

Αριθμός λαθών, χρόνος ανάγνωσης, χρόνια υπηρεσίας, εισόδημα     ==>     Αναλογική κλίμακα

     Παραδείγματα

Χρόνος ανάγνωσης (κλίμακα: από 10 sec και βήμα ανά 5 sec)

αριθμό των λαθών (κλίμακα: από 0 λάθη και βήμα 1 λάθος)

βαθμό κατανόησης του κειμένου που συντίθεται από 4 ερωτήσεις με σωστό ή λάθος (κλίμακα: σωστό, μερικά σωστό, λάθος)

τόπο κατοικίας (κλίμακα: Αθήνα, Λήμνος)

επάγγελμα πατέρα (κλίμακα: ομάδα Α, Β και Γ)

τύπο για του σχολείου (κλίμακα: μονοθέσιο, ολιγοθέσιο και πολυθέσιο)

     Και ένα σημαντικό ζήτημα!

Ανεξάρτητες και εξαρτημένες μεταβλητές

     Πολύ συχνά οι έρευνες διερευνούν σχέσεις ανάμεσα στις μεταβλητές.

     Οι σχέσεις αυτές δεν είναι πάντα αιτιώδεις, δηλαδή η μία μεταβλητή δεν είναι η αιτία των τιμών της άλλης μεταβλητής.

Για παράδειγμα,

     - η αναγνωστική ικανότητα συμεταβάλλεται με το είδος του σχολείου, αλλά δεν εξαρτάται από αυτό.

     - η παρουσία των φοιτητών σχετίζεται με το ενδιαφέρον ή τη δυσκολία του μαθήματος αλλά δεν εξαρτάται από αυτά.

     - η ικανότητα των μαθητών να αποκωδικοποιούν τη μη λεκτική συμπεριφορά σχετίζεται με την ηλικία και το φύλο αλλά δεν εξαρτάται αποκλειστικά από αυτά.

Ανεξάρτητη ονομάζεται η μεταβλητή που αλλάζει από υποκείμενο σε υποκείμενο ανεξάρτητα από άλλες επιδράσεις ή αλλάζει με τη βούληση του ερευνητή.

Εξαρτημένη ονομάζεται η μεταβλητή που αλλάζει με βάση την ανεξάρτητη. Oι εξαρτημένες μεταβλητές χρησιμοποιούνται στις έρευνες στις οποίες εξετάζουμε αιτιώδεις σχέσεις και αποτελούν ιδιαίτερες ερευνητικές μορφές.

     Εξαρτημένες μεταβλητές συναντούμε στις πειραματικές έρευνες.

     Παραδείγματα

«Tα πολλά επίθετα κάνουν το κείμενο δυσκολονόητο στους μαθητές».

     Ανεξάρτητη μεταβλητή: αριθμός επιθέτων σε κείμενο (ποσοτική)

     Εξαρτημένη μεταβλητή: βαθμός κατανόησης κειμένου (ποιοτική, τακτική)
 

«H διδασκαλία της Ιστορίας με εικόνες αυξάνει τις επιδόσεις των μαθητών»

     Ανεξάρτητη : τρόπος διδασκαλίας της Ιστορίας (ποιοτική, ονομαστική)

     Εξαρτημένη : επίδοση των μαθητών στην Ιστορία (ποσοτική)

 

«Tα δύο φύλα έχουν διαφορετικές επιδόσεις στα μαθηματικά”.

     Ανεξάρτητες μεταβλητές: φύλα (ποιοτική ονομαστική), επιδόσεις στα μαθηματικά (ποσοτική)
 

«H διαφορά ορθογραφικής επίδοσης μεταξύ των μαθητών της έκτης δημοτικού που φοιτούν σε σχολεία των πόλεων και σχολεία της υπαίθρου δεν είναι σημαντική».

     Ανεξάρτητες μεταβλητές: ορθογραφική επίδοση (ποσοτική), τόπος σχολείου  (ποιοτική ονομαστική)

Φυσικές και Πειραματικές έρευνες
 

Στις Φυσικές έρευνες ο ερευνητής διερευνά και καταγράφει φαινόμενα και καταστάσεις χωρίς να τα επηρεάζει με οποιαδήποτε παρέμβαση.

Στις Πειραματικές έρευνες ο ερευνητής παρεμβαίνει και προκαλεί ένα φαινόμενο το οποίο μελετά.

 

Στα πειράματα δουλεύουμε με μία ομάδα υποκειμένων, στην οποία πραγματοποιείται η παρέμβαση, που ονομάζεται ομάδα πειράματος. Mπορεί όμως να χρησιμοποιηθεί και μια δεύτερη ομάδα στην οποία δεν πραγματοποιείται παρέμβαση. Aυτή ονομάζεται ομάδα ελέγχου.

Μορφές πειραμάτων

Μία μέτρηση  σε Μία ομάδα
 

     1. Παρέμβαση                                                2. Μέτρηση μετά
 

         Π (μεταβλητές παρέμβασης )                              Μ (μεταβλητές αποτελέσματος)

 

Δύο Μετρήσεις (προ και μετά) σε Μία ομάδα
 

     1. Μέτρηση προ           2. Παρέμβαση            3. Μέτρηση μετά
 

        Μ-προ                                  Π                           Μ-μετά

 

Μια μέτρηση σε Δύο ομάδες (πειραματική και ελέγχου)
 

                             1. Παρέμβαση                 2. Μέτρηση μετά
 

     Ομ.  Ελέγχου              Π-ε                                 Μ-ε

     Ομ. Πειραματική                                              Μ-π

 

Δύο μετρήσεις σε Δύο ομάδες (συμπτωματικές που διαφέρουν ως προς διάφορα χαρακτηριστικά και την πειραματική επίδραση ή ισοδύναμες)

                              Μέτρηση προ                   Παρέμβαση           Μέτρηση μετά

     

     Ελέγχου                      Μ-ε                                                                  Μ-ε

     Πειραματική               Μ-π                                    Π-π                       Μ-π